پیامبراسلام(ص):محبوبترين كارها در پيش خدا كاريست كه دوام آن بيشتر است،اگر چه اندك باشد.(نهج الفصاحه ص 167 ، ح 73)

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی | مرکز تحقیقاتی آموزشی جوادالائمه علیه السلام

امروز: جمعه, 29 دی 1396

عالم هستی پس از آفریده شدن

عالم هستی پس از آفرینش آیا نیاز به خدا دارد؟
سوال:
آیا عالم هستی پس از آفریده شدن به وسیله ی خداوند متعال در کار خود نیاز به خداوند ندارد؟ همانگونه که ساختمان و ساعت پس ساخته شدن آن ها، به بنّا و ساعت ساز نیاز ندارند.
پاسخ:
جهان آفرینش با آن نظم و قوانین تکوینی حاکم به آن که محیرالعقول است باز هم یک لحظه و هزاران بار به توان هزار، کمتر از لحظه ای نمی تواند بدون عنایت و هدایت و فیض مستمر آفریدگار هستی بخش، بقاء و دوام داشته باشد. زیرا از نظر فلسفه الهی و داده های وحیاتی، عالم با تمام پدیده های کوچک و بزرگش هر آن، نه تنها نیازمند به مبدأ آفرینش و خالق هستی است، بلکه عین نیاز و احتیاج به مبدأ خلقت است.


در این جا به اختصار هر کدام از دیدگاه های فلسفی، دینی اشاره می شود:
موجودات هستی نه تنها نیازمند، بلکه عین نیاز و فقر به مبدأ هستی بخش است. چگونه می توان فرض کرد که جهان همانند ساعتی بدون تدبیر مستمر الهی و فیض پیوسته حق به وجود خود ادامه دهد؟
علامه طباطبایی ره می فرماید:
وجود ممکنات و جهان هستی، وجود رابطی است که همواره متکی و نیازمند به خدای سبحان است و عالم هستی از خود استقلالی ندارد و همواره محتاج و متکی به فیض خداوند است. بنابراین عالم هستی همانطور که در خلقت و آفرینش خویش نیازمند خالق و آفریدگار است پس از خلقت خویش نیز محتاج فیض خداوند است.
نکته دیگر که در رابطه با این پرسش در فلسفه مطرح است مسئله علیت است و در این باره که آیا موجود ممکن و جهان آفرینش، تنها در حدوث و خلقت نیازمند علت است و یا در بقاء و استمرار نیز محتاج علت است؟
برخي گمان كرده اند همانطوري كه يك ساختمان تنها در حدوث و ساخته شدن نياز به بنّا دارد و بعد از آن كه ساخته شد ديگر نيازي به وجود بنّا نيست، عالم نيز چنين است. زيرا اين مثال هاي عاميانه نمي تواند اين بحث مهم عقلي و فلسفي را حل نمايد زيرا در اين مثال آنچه به عنوان فاعل و علت معرفي شده (بنّا و ساعت ساز) فاعل حقيقي و علت پديد آورنده و وجود دهنده اشياء (ساختمان و ساعت) مثلاً نيست، بلكه آنها علت مُعِّد و زمينه ساز پيدايش معلول (ساختمان و ساعت مثلاً) است و در واقع (بنّا و ساعت ساز) تركيب و تأليف مصالح ساختماني و يا قطعه هاي فلزي ساعت را به عهده دارد و آنها را كنار هم مي گذارد. در حالي كه كار خداوند در آفرينش جهان تركيب مصالح پديده هاي عالم نيست، بلكه خداوند ايجاد كننده و پديدآورنده و به اصطلاح علت هستي بخش جهان است. لذا همان طور كه جهان در حدوث خود نيازمند علت ايجادي و مبدأ هستي بخش است در بقاي خود نيز محتاج علت است، يكي به همان دليل فقر وجودي، عالم ممكنات و جهان آفرينش است. دوم اين كه عالم آفرينش و همه ماسوي الله ممكن الوجود است و موجود ممكن همان طوري كه در حدوث نياز به علت ايجادي دارد، در بقا نيز نيازمند علت است. زيرا دليل نيازمندي او امكانش است و امكان همواره با او همراه است، پس در حدوث و بقاء محتاج علت است.
ب: در برنامه های ديني، ما در خصوص انسان مي بينيم كه بدليل نيازمندي پيوسته او به فيض خداوند در تكوين تشريع، بر انسان واجب شده در شبانه روز حداقل ده مرتبه اين جمله نوراني بخواند و بگويد: (اهدنا الصراط المستقيم) يعني خداوندا ما را به راه راست هدايت نما. اين دعاي واجب، دليل بر نيازمندي مستمر انسان به خداست. چه اين كه در حال برخاستن در نماز مستحب است بگويد (بحول الله و قوته اقوم و اقعد) اين در نماز مستحب است، اما در واقع نمادي نيازمندي پيوسته و مستمر انسان به خداوند است و انسان در همه حال و هر كاري در پرتوي قدرت و فيض و عنايت الهي مي تواند حركت كند و گرنه از خود چيزي نيست. نيازمندي و وابستگي موجودات در قرآن كريم نيز اشاره شده است از جمله در آيه 15 سوره فاطر كه مي فرمايد: يا ايها الناس انتم الفقرا، الي الله و الله هو الغني الحميد.
فقر، در آيه معناي گسترده اي دارد و شامل انواع و انحاء نياز ممكنات به خداوند مي شود، كه مهمترين آن ها نياز و فقر وجودي آن ها است. كه پس از خلقت و آفرينش، همچنان محتاج و نيازمند به خداوند سبحان است. از مجموع اين مباني فلسفي و ديني به خوبي به دست مي آيد كه هرگز ممكن نيست كه فرض شود خداوند همانند ساعت ساز عالم را بسازد و به حال خود رهايش كند و بعد از آن كه قيامت به پا شد و در روز موعود به كرده و گفته و اعمال مردم و بندگانش رسيدگي كند. چون اين فرض، با هيچ يكي از اصول فلسفه الهي و داده هاي ديني نمي سازد. بنابراين جهان با تمام پديده هاي خود هر آن نيازمند دريافت فيض الهي هستند.
برای مطالعه بیشتر به منابع زیر مراجعه شود:
مطهری. مرتضی، مجموعه آثار، مقاله 14، ص903، نشر صدرا، سال1373.
سبحانی. جعفر، الهیات و معارف اسلامی، نشر موسسه امام صادق ع، قم،1372.
خلیلی. مصطفی، اندیشه ی کلامی علامه طباطبایی، دفتر نشر آثار علامه طباطبایی، قم، چاپ اول، 1382.
منابع و مآخذ
1. طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، فصل7، ص65
2. طباطبایی، محمد حسین، نهایه الحکمه، فصل7، ص65
3. سعيدي مهر، محمد، آموزش کلام اسلامي، قم، طه، 1377، ص 58.
والسلام
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نویسنده و روزنامه نگار: حجة الاسلام علی اصغر صرفه جو

تماس سریع

تصاویر

93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15