پیامبراسلام(ص):از دنيا بپرهيزيد، قسم به آن كس كه جان من در كف اوست كه دنيا ازهاروت و ماروت ساحرتر است(نهج الفصاحه ص 163 ، ح 44 )

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی | مرکز تحقیقاتی آموزشی جوادالائمه علیه السلام

امروز: چهارشنبه, 31 مرداد 1397

تصادفی ایجاد شدن جهان

سوال: منظور از تصادفی بودن آفرینش چیست؟ آیا مثلاً بگوییم آب تصادفی ایجاد شده است، ولی ترکیب آن را بدانیم، آیا همین که ترکیب آن را بدانیم، خود علتی برای موجود شدن آب نمی باشد و این فرضیه را باطل نمی کند؟


          واژه تصادف و اتفاق به معني نفي قانون عليت و معلوليت و عدم برقراري نظم و قاعده است و اين كه آن چه واقع شده است به صورت اتفاقي و بدون علت دائمي است. هم چنين به معناي پيدايش پديده اي [مطهري، مرتضي، اصول فلسفه و روش رئاليسم، انتشارات صدرا، تهران،1368ش، ج3، ص86] از طريق يك رشته علل پيش بيني نشده در اصطلاح فلسفي و مكاتب فكري به گونه هاي متفاوت ياد شده كه بازگشت اين امر به مكاتب و تفكرات گوناگون مي باشد كه در اين جا نمونه هاي آن براي شما ذكر مي گردد:
1- جهان آفرينش بدون هيچ علتي به وجود آمده (چه طبيعي و چه ماوراء طبيعت) اين نظريه عقلا باطل و محال است و شايد معتقدين به اين نظريه تعداد انگشت شماري از يونانيان قديم بوده اند.


2- آفرينش جهان داراي علت بوده كه آن طبيعت مي باشد، به اين صورت كه يك سلسله علل پيش بيني نشده و بدون نظم خاص باعث ايجاد و خلق پديده ها مي شود و اصل آفرينش جهان هم بر اثر انفجار بوده است. آن ها اصل ماده را ابدي و ازلي و واجب الوجود مي دانند كه نيازي به علت و آفريننده ندارد و بقيه پديده ها و اشياء هم به سبب تركيب و فعل و انفعالات همين ماده است. اين تئوري، ايده مادي گرايان (كساني كه اعتقاد به وجود خدا و عالمي ماوراء ماده ندارند) مي باشد. [مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقائد، ج1، مبحث جهان بيني.]
3- عالم داراي علت و آفريننده است اما اين علت فقط آفريننده جهان است و در پي آن هيچ انگيزه و هدف و غايتي وجود ندارد. در واقع آن ها اعتقادي به علت غائي نداشته اند. يكي از صاحبان اين نظريه، ذيقراطيس فيلسوف يوناني مي باشد.[ طباطبائي، سيد محمد حسين، نهايه الحکمه، انتشارات جامعه مدرسين، قم، ج8، (علت و معلول)]
همان گونه كه ديديد در تمامي اين اصطلاحات اتفاق و تصادف نقش اساسي ايفا مي كند، گرچه هر كدام منظوري غير از تعاريف ديگر دارد، اما به طور كلي اعتقاد به تصادف لازمه اش اين است كه هيچ گونه نظم و قانون خاصي در جهان حاكم نباشد و هيچ چيزي به طور مشخص دخيل در چيز ديگر نباشد و رابطه اي خاص بين اشياء برقرار نباشد. لازمه اين حرف اين است كه خط بطلان روي تمامي علوم بكشيم، زيرا هر علمي عبارت است از بيان مجموعه اي از قواعد و نظام هاي جهان و اگر پيدايش يك حادثه بدون علت خاص جائز باشد، در همه وقت و تحت هر شرطي وقوع هر حادثه را مي توان انتظار داشت و تحت هيچ شرائطي اطمينان به عدم وقوع هيچ حادثه اي نمي توان پيدا كرد.[ مطهري، مرتضي، اصول فلسفه و روش رئاليسم، انتشارات صدرا، 1368ش تهران،، ج3، ص87.]
در اصطلاح اول، كه هيچ علتي موجود نباشد، فرض شما درست است و اين نظريه را باطل مي كند. اما طبق ديگر نظريات مطرح شده، فرض مذكور شما و اين كه تركيب چيزي باعث بطلان فرضيه شود، جاري نمي باشد، چرا كه همه اين صورت هاي ذكر شده به نوعي علت را براي آفرينش قبول دارند. بر اساس اين نظريات يا اصل آفرينش به صورت اتفاق و تصادف است و بدون علت آگاه و هدفمند و يا اين كه علت غائي و انگيزه و هدف خاصي براي آفرينش نيست و اتفاقي پنداشته مي شود.
اما دين مبين اسلام و فلسفه اسلامي و ديگر مكاتب توحيدي و غير تحريف شده، وراء اين عالم ماده (كه به عنوان علت هاي ناقصه و معدّه براي پديده ها و مخلوقات مي باشند) يك خداي قادر متعال و يك علت واحده براي تمامي مخلوقات معتقد است . اگرچه بعضي از فرق اسلامي، مانند اشاعره منكر اصل عليت شده اند تا همه چيز را به خدا ربط دهند، در صورتي كه سخن گزافي گفته اند و وجود خداوند با جريان اصل علت و معلول، تناقض و تضادي ندارد.
منابع جهت مطالعه ی بیشتر:
1. اصول فلسفه و روش رئاليسم، مررتضی مطهری.
2. علل گرایش به مادی گرایی.
3. آموزش عقاید، مصباح یزدی.
4. پرسش ها و پاسخ ها، جعفر سبحانی.
والسلام
نویسنده و روزنامه نگار: علی اصغر صرفه جو


تماس سریع

تصاویر

93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15