پیامبراسلام(ص):از دنيا بپرهيزيد، قسم به آن كس كه جان من در كف اوست كه دنيا ازهاروت و ماروت ساحرتر است(نهج الفصاحه ص 163 ، ح 44 )

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی | مرکز تحقیقاتی آموزشی جوادالائمه علیه السلام

امروز: چهارشنبه, 31 مرداد 1397

تسبیح تمام موجودات

سوال: تسبیح عمومی موجودات جهان به چه معناست؟
در آیات مختلف قرآن سخن از تسبیح و حمد موجودات عالم در برابر خداوند بزرگ به میان آمده که شاید از همه صریح تر آیه ی44 سوره ی أسراء است که می فرماید: « وَ إِن مِّن شَىءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بحَمْدِهِ وَ لَكِن لَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُم. و هر موجودى، تسبيح و حمد او مى‏گويد ولى شما تسبيح آنها را نمى‏فهميد.»
در این آیه بدون هیچگونه استثناء همه موجودات عالم هستى را در این تسبیح و حمد عمومى شریک مى داند.


در تفسیر حقیقت این حمد و تسبیح در میان دانشمندان و فلاسفه و مفسران بسیار گفتگو است:
بعضی آن را حمد و تسبیح (حالی) دانسته اند، و بعضی (قالی)؛ که خلاصه ی نظرات آنها را با آنچه مورد قبول ما است ذیلاً می خوانید:
1- جمعى معتقدند که همه ذرات موجودات این جهان اعم از آنچه ما آن را عاقل مى شماریم یا بى جان و غیر عاقل همه داراى یک نوع درک و شعورند. و در عالم خود تسبیح و حمد خدا مى گویند،هر چند ما قادر نیستیم به نحوه درک و احساس آنها پى بریم و زمزمه حمد و تسبیح آنها را بشنویم.
آیاتى مانند:
«وَ إِنَّ مِنهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ الله.[ بقره/74] بعضى از سنگها سنگى است كه از ترس خدا (از زلزله و جنبش زمين) فرو ريزد.»
و مانند: «ٌ فَقَالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائعِين. [فصلت/11] خداوند به آسمان و زمين فرمود كه همه (به سوى خدا و اطاعت فرمان حق) به شوق و رغبت يا به جبر و كراهت بشتابيد. آنها عرضه داشتند: ما با كمال شوق و ميل مى‏شتابيم.»
2- بسیارى معتقدند که این تسبیح و حمد، همان چیزى است که ما آن را «زبان حال» مى نامیم، حقیقى است نه مجازى، ولى به زبان حال است نه قال.
توضیح: بسیار مى شود به کسى که آثار ناراحتى و درد و رنج و بى خوابى در چهره و چشم او نمایان است مى گوئیم: هر چند تو از ناراحتیت سخن نمى گوئى امّا چشم تو مى گوید که دیشب به خواب نرفتى، و چهره ات گواهى مى دهد که از درد و ناراحتى جانکاهى رنج مى برى!
این «زبان حال» گاهى آنقدر قوى و نیرومند است که «زبان قال» را تحت الشعاع خود قرار مى دهد و به تکذیب آن برمى خیزد.
این همان چیزى است که على (علیه السلام) در گفتار معروفش مى فرماید: " ما اضمر احد شیئاً الا ظهر فى فلتات لسانه و صفحات وجهه"«هرگز کسى رازى را در دل نهان نمى کند مگر اینکه در لابلاى سخنان ناآگاه و صفحه صورتش آشکار مى گردد."
از سوی دیگر آیا می توان انکار کرد که یک تابلو بسیار زیبا که شاهکاری از هنر راستین است گواهی بر ذوق و مهارت نقاشی می دهد و او را مدح ثنا می گوید؟
3- بعضى از مفسران نیز احتمال داده اند که حمد و تسبیح عمومى موجودات در اینجا ترکیبى از زبان «حال» و «قال» یا به تعبیر دیگر «تسبیح تکوینى» و «تشریعى» باشد، چرا که بسیارى از انسانها و همه فرشتگان از روى درک و شعور حمد و ثناى او مى گویند و همگى ذرات موجودات نیز با زبان حالشان از عظمت و بزرگى خالق بحث مى کنند.
گرچه این دو نوع حمد و تسبیح باهم متفاوت است ولى در قدر جامع یعنى مفهوم وسیع کلمه حمد و تسبیح، مشترک مى باشند.[ تفسیر نمونه، ج12، ص134]
باید قبول کرد که عالم شگرف هستى با آن نظام عجیبش، با آن همه رازها و اسرار، با آن عظمت خیره کننده اش و با آن ریزه کارى هاى حیرت زا همگى «تسبیح و حمد» خدا مى گویند.
مگر «تسبیح» جز به معنى پاک و منزه شمردن از عیوب مى باشد؟ ساختمان و نظم این عالم هستى مى گوید خالق آن از هرگونه نقص و عیبى مبرا است.
این معنى براى تسبیح عمومى موجودات کاملاً قابل درک است و نیاز به آن ندارد که ما براى همه ذرات عالم هستى درک و شعور قائل شویم چرا که دلیل قاطعى براى آن در دست نیست و آیات گذشته نیز به احتمال زیاد همان زبان حال را بیان مى کند.
فهمندگان تسبیح موجودات
در اینجا روى سخن با اکثریت مردم نادان و مخصوصاً مشرکان است که این تسبیح را نمی فهمند و دانشمندان با ایمان که در اقلیت قرار دارند از این عموم، مستثنا هستند که هر عامّى استثنائى دارد.دیگر اینکه آنچه ما از اسرار این عالم مى دانیم در برابر آنچه نمى دانیم همانند قطره اى است در برابر دریا و ذره کاهى است در مقابل یک کوه عظیم، که اگر درست بیندیشیم حتّى نام علم و دانش نمى توان برآن گذاشت.
کلام آخر
بنابراین تسبیح موجودات به سه صورت می تواند باشد: تسبیح حالی، تسبیح قالی و ترکیبی از تسبیح حالی و قالی. در واقع ما تسبیح و حمد این موجودات را هرچند دانشمند باشیم نمى شنویم چرا که آنچه را مى شنویم تنها یک کلمه است از یک کتاب بزرگ و روى این حساب مى توان به صورت یک حکم عمومى خطاب به همه جهانیان گفت شما تسبیح و حمد موجودات عالم هستى را که به زبان حال دارند درک نمى کنید، زیرا آنچه درک مى کنید به قدرى ناچیز است که به حساب نمى آید.
نویسنده و روزنامه نگار: علی اصغر صرفه جو


تماس سریع

تصاویر

93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15