پیامبراسلام(ص):از نفرين مظلوم بپرهيز زيرا وي به دعا حق خويش رااز خداميخواهد و خدا حق را از حق دار دريغ نمي دارد.نهج الفصاحه ص 161،ح 35)

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی | مرکز تحقیقاتی آموزشی جوادالائمه علیه السلام

امروز: سه شنبه, 21 آذر 1396

اشاره به فارس ها و ایرانیان در قرآن کریم

« پرسش: آیا قرآن کریم به ایرانیان و فارس ها اشاره می کند؟ »
قرآن کتاب هدایت است. چنانچه خود می فرماید: « إِنَّ هَاذَا الْقُرْءَانَ يَهدِى لِلَّتىِ هِىَ أَقْوَمُ وَ يُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرً.[1] اين قرآن، به راهى كه استوارترين راه‏هاست، هدايت مى‏كند و به مؤمنانى كه اعمال صالح انجام مى‏دهند، بشارت مى‏دهد كه براى آنها پاداش بزرگى است.»



اگر در کتاب الهی، نامی از اقوام، قبایل و اشخاص آمده با هدف عبرت و پندآموزی برای بشریت است « لَقَدْ كاَنَ فىِ قَصَصِهِمْ عِبرَةٌ لّأوْلىِ الْأَلْبَبِاب  مَا كاَنَ حَدِيثًا يُفْترَى‏ وَ لَاكِن تَصْدِيقَ الَّذِى بَينْ‏ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ كُلّ‏ شَىءٍ وَ هُدًى وَ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُون.[2] در سرگذشت آنها درس عبرتى براى صاحبان انديشه بود! اينها داستان دروغين نبود بلكه (وحى آسمانى است، و) هماهنگ است با آنچه پيش روى او (از كتب آسمانى پيشين) قرار دارد و شرح هر چيزى (كه پايه سعادت انسان است) و هدايت و رحمتى است براى گروهى كه ايمان مى‏آورند!»

واژه های (ایران) و (فارس) در قرآن وجود ندارد، اما در چند آیه به طور ضمنی به آن اشاره شده است:

1- سوره روم، آیات1-4: «الم(1) غُلِبَتِ الرُّومُ(2) فىِ أَدْنىَ الْأَرْضِ وَ هُم مِّن بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ(3) فىِ بِضْعِ سِنِينَ  لِلَّهِ الْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَ مِن بَعْدُ  وَ يَوْمَئذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُون(4). الم(1) روميان مغلوب شدند!(2) (و اين شكست) در سرزمين نزديكى رخ داد امّا آنان پس از (اين) مغلوبيّت بزودى غلبه خواهند كرد(3) در چند سال همه كارها از آن خداست چه قبل و چه بعد (از اين شكست و پيروزى) و در آن روز، مؤمنان (بخاطر پيروزى ديگرى) خوشحال خواهند شد(4).»

مفسران بزرگ و اغلب آنها شأن نزول این آیه را هنگام حضور رسول الله ص در مکه و جنگی که میان ایرانیان و رومیان رخ داد و ایرانیان پیروز شدند، می دانند. مشرکان مکه طرفدار ایرانیان مشرک و مسلمانان حامی مسیحیان خداپرست بودند، و غلبه ایرانیان بر رومیان سبب خوشحالی کفار مکه گردید.[3] و خداوند با نزول این آیه فرمود: رومیان پس از شکست از ایرانیان، دوباره پیروز خواهند شد.

2- لفظ (الصابئون) در سوره ی مائده آیه69 و (الصابئین) در سوره بقره آیه62 اشاره به قوم فارس و ایرانیان دارد.

البته در مورد (صابئه) اختلاف نظر وجود دارد. راغب اصفهانی، آنها را قوممی بر دین حضرت نوح ع می داند و قول دیگری نقل می نماید که: (به هر کس که از دین خود به دینی دیگر تمایل کند، صابئی گویند.)[4]

ابوریحان بیرونی صابئین را مذهبی آمیخته از مجوسیت و یهودیت می داند که سلاطین (پیشدادیان) و برخی از (کیانیان) که در بلخ زندگی می کردند، پیروان آن بودند و بقیه صابئینی که در (حران) زندگی می کردند (حرانیه) نامیده می شدند.

علامه طباطبائی ره در تفسیر المیزان، این قول را از میان نظریات مختلف پسندیده و آن را با ظاهر آیه شریفه (بقره/62) سازگار می داند؛ زیرا ظاهر آیه بیانگر این است که صابئون مذهبی در ردیف مذاهب سایر اهل کتاب دارند.[5]

3- در آیه 17 سوره حج می فرماید: « إِنَّ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ الَّذِينَ هَادُواْ وَ الصَّابِينَ وَ النَّصَارَى‏ وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُواْ إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ  إِنَّ اللَّهَ عَلىَ‏ كُلِّ شَى‏ءٍ شَهِيد.[6] مسلّماً كسانى كه ايمان آورده‏اند، و يهود و صابئان [ستاره‏پرستان‏] و نصارى و مجوس و مشركان، خداوند در ميان آنان روز قيامت داورى مى‏كند (و حق را از باطل جدا مى‏سازد) خداوند بر هر چيز گواه (و از همه چيز آگاه) است.»محل بحث درباره ی کلمه (المجوس) می باشد که به ایرانیان نظر دارد. لفظ مجوس فقط یک بار و آن هم در این سوره و این آیه آمده است. مراد از مجوس در این آیه پیروان زرتشت است و شاید به یاران مانی هم ناظر باشد. کلمه مجوس ایرانی الاصل و به وسیله (آرامی ها) با تغییر صوتی و حرفی اندکی به زبان عرب وارد شده است. زرتشت به احتمال قوی در حدود آذربایجان بوده و آن دیار برای آتشکده ها و پرستش آتش مناسب بوده است.[7]

دولت ساسانی که آخرین حکومت قبل از ظهور اسلام در ایران است دارای تشکیلات و نظام قوی و استواری بوده و دین زرتشتی را رسمی اعلام نمود. آنها از ابتداء با روحانیون زرتشتی متحد و این رابطه محبت در میان دین و دولت تا آخر دوره آنان استحکام داشت. اردشیر اول دستور داد که کتاب آنها را رسمی و قانونی قرار دهند. [8]

بنابراین به طور صریح لفظ (فارس) و (ایران) در قرآن نیامده بلکه با عبارت های دیگری نظیر: (الصابئون) و (المجوس) و در اوایل سوره روم اشاره شده است. آیه ی «غلبت الروم» درباره جنگ میان روم و ایرانیان، (الصابئون) و (الصابئین) به دین آمیخته با زرتشت و یهودیت، و (المجوس) به پیروان آیین زرتشت گفته شده است.

پی نوشت:

[1] - اسراء/9

[2] - یوسف/111

[3] - تفسیر نمونه، ج16، ص359

[4] - مفردات راغب، ص475

[5] - تفسیر المیزان، ج1، ص257

[6] - حج/17

[7] - اعلام قرآن، ص547

[8] - ایران در زمان ساسانیان، آتور کریستن سن، ترجمه رشید یاسمی.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
نویسنده و روزنامه نگار: علی اصغر صرفه جو

تماس سریع

تصاویر

93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15