پیامبراسلام(ص):از نفرين مظلوم بپرهيز زيرا وي به دعا حق خويش رااز خداميخواهد و خدا حق را از حق دار دريغ نمي دارد.نهج الفصاحه ص 161،ح 35)

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی

دفتر آیت الله احدی | مرکز تحقیقاتی آموزشی جوادالائمه علیه السلام

امروز: سه شنبه, 21 آذر 1396

عشق در اسلام

سوال: جایگاه عشق در اسلام چیست؟


پدیده ی عشق در هر فردی که به وجود بیاید، تمام واحدها و جریانات درونی او را دگرگون می کند و شخصیت مخصوصی را می سازد که فقط در پرتوی عشق معنا و فعلیت پیدا می کند.[جعفری، محمد تقی، عشق در مثنوی، ص17]  از این رو شعرای فارسی زبان، عشق را اکسیر نامیده اند. یعنی در پرتوی عشق است که انسان تغییر ماهیت و جهت می دهد، نیرو و قدرت می گیرد، شجاعانه به استقبال خطر می رود و خود را فدای معشوق می کند.
عشق، انسان تنبل را به انسانی چالاک تبدیل می کند، از بخیل، بخشنده و از کم طاقت و ناشکیبا، متحمل و  شکیبا می سازد. [مرتضی، مطهری، جاذبه و دافعه ی امام علی ع، ص48]


معنای عشق
(عشق عبارت است از محبت شدید کا از درک کمال و خیر و زیبایی در معشوق به وجود می آید و سر تا سر روان آدمی را فرا میگیرد.)[جعفری، محمد تقی، عشق در مثنوی، ص16]
عشق بر اساس کمال جویی انسان شکل می گیرد و انسان به طرف معشوق که دارای کمالات مختلف است، کشیده می شود. درک زیبایی ها، کمالات معشوق، آتش عشق را در دل عاشق شعله ور می سازد.
انواع عشق
احساسات انسان انواع و مراتبی دارد که طبق آن می توان عشق را تقسیم بندی کرد:
الف) عشق مجازی
برخی از احساسات انسان از مقوله ی شهوت جنسی است و از وجوه مشترک انسان و حیوانات است. حقیقت این نوع احساسات به جز طغیان و فوران شهوت چیزی نیست. افزایش و کاهش این نوع احساسات بستگی زیاد به فعالیت های فیزیولوژیک بدن و جوانی دارد.
این گونه عشق ها به سرعت می آیند و با سرعت می روند و در نتیجه قابل اعتماد نیستند.[جاذبه و دافعه علی ع، ص56]
انسان آنگاه که تحت تأثیر شهوات خویش است از خود بیرون نرفته است و شخص مورد علاقه را برای خودش می خواهد، اگر درباره ی معشوق و محبوب می اندیشید، بدین صورت است که چگونه از وصال او بهره مند شود و حداکثر تمتع را ببرد و حال آنکه در تعریف عشق گفته شد است: علاقه به شخص یا شیء وقتی که به اوج شدت برسد به طوری که وجود انسان را مسخّر کند و حاکم مطلق وجود او گردد. [جاذبه و دافعه علی ع، ص55]
بدیهی است تا زمانی که انسان از دایره ی خودخواهی و خودپرستی خارج نشده است نمی تواند خود را عاشق بنامد. از این رو است که بسیاری از بزرگان عشق مجازی را از دایره ی عشق خارج می دانند.
این نوع عشق منشأ خشونت، جنایت و ناپایدار است و زمانی که فرد به وصال معشوق برسد، عشق رفته رفته از بین می رود و پس از مدتی که انسان به معشوق خود رسید، همان محبوب برای او وبال شده و موجب زحمت او می گردد. امام صادق ع در این مورد می فرماید: «دل هایی که از یاد خدا خالی گردد خدا محبت غیر خود را به آن می چشد.»
ب) عشق حقیقی
انسان گاهی تحت تأثیر عواطف عالی انسانی خویش قرار می گیرد، محبوب و معشوق در نظرش عظمت پیدا می کند و آماده می شود که خود را فدای معشوق کند. این گونه عواطف، صفا، صمیمیت و لطف و رقت و از خودگذشتگی به وجود می آورد. برخلاف نوع اول که از آن خشونت و سبیت برمی خیزد. این نوع عشق پایدار است و با وصال محبوب تیزتر و تندتر می شود به خلاف نوع اول که ناپایدار است و وصال مدفن آن به شمار میآید.[جاذبه و دافعه علی ع، ص57]
انسان زمانی که با کمال بی نهایت آشنا می شودبه آن عشق می ورزد. اساسا علاقه و محبت است که اطاعت آور است، عاشق را یارای آن نیست که از خواست معشوق سر بپیچد. اطاعت و پرستش حق به نسبت محبت و عشقی است که انسان به حضرت حق دارد.
امام صادق ع می فرماید: «خدا را نافرمانی کنی و اظهار دوستی او کنی؟ به جان خودم این رفتاری شگفت انگیز است. اگر دوستیت راستین بود اطاعت اش می کردی زیرا که دوست دار، مطیع کسی است که او را دوست دارد.»[جاذبه و دافعه علی ع، ص67]
در عشق الهی انسان هر چه را که در جهان هستی وجود دارد را به دیده احترام می نگرد، در این عشق انسان تنها طالب خداست و تنها توجه او را می خواهد. این عشق به انسان نیرو و جهت می دهد. خود پرستی های او را از بین می برد، زندگی او را سرشار از محبت و صفا می کند و در یک کلام به زندگی انسان معنی می بخشد.
عشق در قرآن و حدیث
گر چه در قرآن کلمه ی عشق به کار نرفته است اما با واژه هایی چون محبت، مؤدت از آن در قرآن یاد شده است. این آیات را می توان به سه قسمت تقسیم کرد.[جاذبه و دافعه علی ع، ص83]
1- آیاتی که در وصف مؤمنان است و از دوستی و محبت عمیق آنان نسبت به خداوند تعالی سخن گفته است : « وَ الَّذينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ.  . امّا آنها كه ايمان دارند، عشقشان به خدا، (از مشركان نسبت به معبودهاشان،) شديدتر است.»[بقره/165]
2- آیاتی که از دوستی خداوند نسبت به مؤمنان سخن می گوید: « ُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرين.  خداوند، توبه‏كنندگان را دوست دارد، و پاكان را (نيز) دوست دارد.»[بقره/222]
3- آیاتی که متضمن دوستی های دوطرفی و محبت های متبادل است، دوستی حضرت حق نسبت به مؤمنین و دوستی مؤمنان نسبت به خداوند « ِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَه.  بزودى مردمى را- براى گرايش به اين دين- مى‏آورد كه دوستشان دارد و آنان نيز وى را دوست دارند.»]مائده/54]
در روایات نیز مواردی درباره عشق حقیقی ذکر شده است.
رسول الله ص می فرماید: «هرگاه اشتغال به من بر جان بنده غالب آید، خواهش و لذّت او را در یاد خودم قرار دهم و چون خواهش و لذتش را در یاد خودم قرار دهم عاشق من گردد و من نیز عاشق او و چون عاشق یکدیگر شدیم پرده میان خود و او را بالا می زنم و آن (مشاهده ی جلال و جمال خود) را بر جان او مسلط گردانم، به طوری که وقتی مردم دچار سهو و اشتباه می شوند، او دست خوش سهو نمی شود.»
بدیهی است بررسی کامل مفهوم عشق و گستره ی آن از حوصله ی این پاسخ کوتاه خارج است.
والسلام
نویسنده و روزنامه نگار: علی اصغر صرفه جو

تماس سریع

تصاویر

93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15
93/6/15